Utwór ten to rodzaj hołdu złożonego przez Dantego swojej przedwcześnie zmarłej, największej miłości życia – Beatrycze. W „Boskiej komedii” pokazał także całemu światu, jaką drogę winni wybierać ludzie. Uważał, że ludzkość zbłądziła i chciał, aby zrezygnowała z występnego życia. W swym dziele ukazał wizje okropnych, odstraszających kar (słynne „sceny dantejskie”), jakie czekają na grzeszników w Piekle. Zachęcał do cnotliwego żywota, aby po śmierci udać się do miejsca wiecznego szczęścia, czyli Raju.

Bohaterowie „Boskiej komedii”

• Dante – główny bohater – jego wędrówka po zaświatach ma stanowić podstawę jego przemiany moralnej, wyjścia z grzechu; podróż od Piekła przez Czyściec aż po Niebo to jego droga do poznania praw Bożych rządzących światem.

• Wergiliusz – poeta rzymski i autor „Eneidy” – na prośbę Beatrycze przeprowadził Dantego przez zaświaty; był nie tylko przewodnikiem, ale i reprezentantem mądrości i poezji świata starożytnego; ochraniał Dantego przez całą wędrówkę od różnych niebezpieczeństw, a także udzielał mu rad i wyjaśnił, iż im wyżej poeta wzniesie się w Czyśćcu, tym, bardziej stanie się dojrzały.

• Beatrycze – ukochana Dantego jest postacią wyidealizowaną – niebiańską i doskonałą istotą; po śmierci dostała się do Raju, skąd roztacza opiekę nad Dantem; ona sama staje się jego przewodnikiem po Raju; dzięki Beatrycze Dante wyzwoli się z więzów grzechu i wzniesie na najwyższy poziom doskonałości.

„Boska komedia” podzielona jest na trzy części:

1. Piekło
2. Czyściec
3. Niebo

Każda z tych trzech ksiąg (tryptyk) zawiera 33 ponumerowane pieśni napisane tercyną (strofa trzywersowa). Podróż Dantego trwała tydzień, od Wielkiego Piątku roku 1300:

1. Piekło w „Boskiej komedii” Dantego składało się z 9 kręgów leja, gdzie na każdym kolejnym osadzeni byli coraz więksi grzesznicy (najwięksi: Judasz, Brutus, Kasjusz). Na samym dnie Piekła znajdował się Lucyfer.
2. Czyściec stanowił wzniesienie położone na antypodach Jerozolimy. Po jego tarasach wspinały się pokutujące dusze. Stopnie Czyśćca odpowiadały porządkowi grzechów. Za najcięższe rodzaje pokutowało się na najniższych tarasach góry czyśćcowej. Na jej szczycie znajdował się Raj Ziemski.
3. W Raju przewodnikiem Dantego stała się Beatrycze, gdyż Wergiliusz nie odkupił jeszcze swych win, by dostać się do krainy wiecznej szczęśliwości. Raj składał się ze sfer niebieskich, zbudowanych z 9 rodzajów nieba. Nieba planetarne uporządkowane były w kolejności siedmiu cnót. Na końcu znajdowało się Empireum oraz siedziba Boga mająca kształt białej róży.

Najważniejsze motywy występujące w „Boskiej komedii” to: motyw wędrówki, zaczerpnięty z mitologii i literatury europejskiej okresu Średniowiecza; motyw śmierci; motyw miłości (do Boga, kobiety); motyw magii liczb (liczba 3 i jej wielokrotności).

Najsłynniejszym cytatem z „Boskiej komedii” są słowa widniejące nad bramą Piekła: Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy [tu] wchodzicie.

Dante Alighieri – życiorys

Urodził się on we Florencji w maju lub czerwcu 1265 roku. Jego rodzina należała do niższej warstwy arystokracji. Nazwisko Alighieri wywodzi się od gockiego Aldiger, które nosiła babka Dantego. Dante Alighieri studiował literaturę, teologię, gramatykę, retorykę i filozofię. Był członkiem ruchu poetyckiego o nazwie: Dolce stil nuovo. W owym czasie przeżył swoją największą, nieszczęśliwą miłość. Wybranką jego serca byłą Beatrycze Portinari. To właśnie ona była pierwowzorem tej, która w „Boskiej komedii” przeprowadza go przez Niebo. Niestety Beatrycze zmarła, mając zaledwie 25 lat. Po tym fakcie Dante rozpaczał i uciekł w hulaszczy tryb życia. Ustatkował się dopiero koło 1285 roku, kiedy to ożenił się z Gemmą di Manetto Donati. Miał z nią troje lub czworo dzieci. W latach 1295-1300 zaangażował się w działania polityczne. Powołano go nawet na urząd priora (1300 r.).

Dante Alighieri żył w ciężkich czasach walki cesarstwa z papiestwem. Ostatecznie podział Florencji wyklarował się na dwie frakcje Gwelfów:

• Białych (strzegących niepodległości Florencji i odrzucających ingerencję w wewnętrzne sprawy miasta ówczesnego papieża – Bonifacego VIII),
• Czarnych (liczących na pomoc Rzymu, a co za tym szło – nowe rynki zbytu dla rozwijającej się gospodarki Florencji).

W 1302 r. doszło do przejęcia władzy we Florencji przez Gwelfów Czarnych. Dante, jako zwolennik Białych, musiał opuścić swoje rodzinne miasto. Został on oskarżony, skazany na grzywnę oraz dwa lata wygnania. Nigdy nie zapłacił grzywny, przez co ściągnął na siebie karę w postaci dożywotniego wygnania z Florencji. Przez resztę życia tułał się po różnych dworach Włoch, rozwijając przy tym swój talent pisarski. Nigdy nie powrócił do Florencji. Zmarł 13 lub 14 września 1321 roku w Rawennie.

Twórczość Dantego Alighieri

Jego największe i najbardziej znane dzieło to „Boska komedia”. Dante napisał je na wygnaniu. Fakt przymusowego opuszczenia swego miejsca urodzenia przyczynił się do stworzenia tego utworu. Znajdziemy w nim osobiste losy autora, a także rozgoryczenie sytuacją panującą w ojczyźnie. Innymi dziełami Dantego Alighieri były:

• zbiór liryków pt. „Życie nowe”,
• zbiór drobnych poematów lirycznych „Rymy”,
• poemat „Kwiat”,
• zbiór sonetów „Słowa miłosne”,
• traktat filozoficzny „Biesiada”,
• traktat naukowy „O języku pospolitym”,
• traktat polityczny „Monarchia”.

Streszczenie „Króla Edypa”

Ta jedna z lektur szkolnych opowiada o losach syna króla Teb – Edypa. Jak mówi mit Labdakidów nad życiem Edypa już od samego początku ciążyło fatum. Zanim się narodził, jego ojciec – Lajos usłyszał przepowiednię w świątyni Apollina, iż jego potomek pozbawi go życia i poślubi własną matkę. Po narodzinach Edypa Lajos kazał więc zanieść swojego syna w góry. Tam niemowlę znalazł pasterz, który oddał go bezdzietnej parze, władającej Koryntem.

Kiedy Edyp był już młodzieńcem udał się do wyroczni delfickiej, by dowiedzieć się czegoś o swoim losie. Wyrocznia w Delfach powiedziała mu, że zabije swojego ojca i ożeni się z własną matką. Aby zapobiec przepowiedni, Edyp uciekł ze swojej rzekomej ojczyzny do nieznanych mu dotąd Teb. Na swojej drodze spotkał Lajosa, z którym wdał się w konflikt i pozbawił go życia. Tak nieświadomie zabił swojego prawdziwego ojca.

Wkrótce spełniła się druga część przepowiedni. Mieszkańcy Teb nękani byli przez potwora – sfinksa. Jedynym ratunkiem, aby sfinks oddalił się z ziemi tebańskiej było rozwiązanie jego zagadki. Uczynił to Edyp. W nagrodę otrzymał tytuł władcy Teb oraz rękę wdowy po królu, czyli swojej matki – Jokasty. W kolejnych latach wiedli oni szczęśliwe życie u boku czwórki swoich dzieci: Eteoklesa, Polinejkesa, Antygony i Ismeny.

Nagle mieszkańcy Teb zaczęli wymierać dziesiątkowani zarazą, ich dzieci rodziły się martwe, zaś ziemia nie wydawała żadnych plonów. Wróżbita Terezjasz wyjaśnił swoim władcom, iż jest to kara za kazirodztwo i ojcobójstwo. Po tej wiadomości Jokasta powiesiła się. Natomiast jej mąż-syn Edyp z początku myślał, że jest to spisek Terezjasza z Kreonem, aż w końcu wyłupił sobie oczy na znak odkupienia swoich win. Kreon, brat Jokasty, posiadający błogosławieństwo od bogów skazał Edypa na wygnanie z Teb.

Bohaterowie

• Edyp – król Teb, bohater tragiczny, jego losem kierują siły wyższe (fatum),
• Jokasta – matka i żona Edypa,
• Terezjasz – tebański wróżbita,
• Kreon – brat Jokasty,
• Chór Teban

Dzieło to składa się z:

• prologu (Prologos),
• pierwszej części chóru (Parodos),
• epizodów (Epejsodia),
• pieśni chóru (Stasimony),
• ostatniej pieśni Chóru (Exodos).

Mamy tu także do czynienia z motywem przepowiedni, niewinnego cierpienia, kazirodztwa, władcy, samobójstwa i samookaleczenia oraz wypełniającego się przeznaczenia (fatum).

W „Królu Edypie” pojawiają się zasady:

• trzech jedności (miejsca, czasu i akcji),
• decorum,
• nieprzedstawiania scen krwawych (bezpośrednio).

Fabuła skupia się na konflikcie tragicznym. Treść tej tragedii komentuje występujący w niej chór, zaś akcja nieuchronnie zmierza do katastrofy. Dzieło Sofoklesa to dramat opowiadający przede wszystkim o sile i roli przeznaczenia. Podkreśla niezależność i niezmienność losu w stosunku do człowieka. To fatum rządzi ludzkim życiem.

Sofokles urodził się ok. 496 roku p.n.e. w gminie Kolonos w Attyce. Był politykiem, kapłanem, dowódcą wojsk, aktorem oraz przede wszystkim dramaturgiem. Już za życia jego współobywatele czcili go jak bohatera. Miał żonę – Nikostratę, obywatelkę ateńską, z którą miał syna – Jofona. Posiadał także kochankę imieniem Theoris oraz nieślubnego syna – Aristona.

Życiorys Sofoklesa

Sofokles pochodził z bogatej rodziny kupieckiej. Jego ojcem był Sofillos, który prowadził warsztat rzemieślniczy. Sofokles został wykształcony w myśl kalokagatii, czyli harmonijnego łączenia zalet duchowych z cielesnymi. W czasie swojej edukacji poznał on poezję wielkich twórców, gimnastykę, muzykę i taniec. W wieku 15-16 lat został kierownikiem chóru chłopców.

Mając 28 lat, po raz pierwszy odważył się stanąć do zawodów dionizyjskich (468 rok p.n.e.). Otrzymał wówczas główną nagrodę, pokonawszy samego Ajschylosa. Z czasem przejął jego pozycję w Atenach i stał się jednym z najbardziej szanowanych mieszkańców tej starożytnej metropolii.

Jego przyjaciółmi byli: Herodot i Perykles. Sofokles był również kapłanem boga Asklepiosa oraz herosów: Amynosa i Halona. Pełnił także funkcję stratega (stanowisko w służbie publicznej w administracji ateńskiej) i skarbnika Związku Delijskiego. Dzięki tym stanowiskom ten grecki tragik posiadał wysoki status majątkowy. W 440 roku p.n.e. wraz z Peryklesem brał udział w tłumieniu buntu na Samos.

Twórczość Sofoklesa

Ze 123 tragedii Sofoklesa w całości zachowało się jedynie 7:

• „Ajas”,
• „Antygona”,
• „Król Edyp”,
• „Elektra”,
• „Kobiety z Trachis” (lub „Trachinki”),
• „Filoktet”,
• „Edyp w Kolonie”.

Do dziś istnieją fragmenty tragedii i dramatów satyrowych Sofoklesa (m.in. „Cyklopi”, Tropiciele”, „Ifigenia”, „Pandora”, „Syzyf”, „Minos”).

Sofokles do tragedii wprowadził trzeciego aktora oraz monolog, zwiększył liczebność chóru z 12 do 15 osób, rozbudował scenografię, zminimalizował rolę chóru do komentowania i obserwacji, a także zredukował wpływ bogów na losy bohaterów.

Twórczość tego wybitnego starożytnego dramaturga cechowała się fatalizmem, konserwatyzmem, patriotyzmem i religijnością. W tragediach Sofoklesa większe znaczenie ma wola ludzka niż boska, co też stanęło w opozycji do poprzedzającego go Ajschylosa. Jego dzieła cechowały się prostotą stylu. Sofokles ukazał ludzką stronę postaci, omylnych, pełnych sprzeczności, toczących walkę między złem a dobrem. Wszystkim zaś rządziło fatum.

Sofokles zmarł w 406 roku p.n.e. w Atenach.

Okres panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego był bardzo owocny dla polskiej literatury. Władca jako mecenas sztuki silnie wspierał artystów. Istotnym wydarzeniem było także powołanie w 1765 roku czasopisma „Monitor”, gdzie zamieszczano informacje propagujące reformowanie państwa. Natomiast specjalnie na słynne „obiady czwartkowe” przygotowywano pismo „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, gdzie zamieszczano dzieła współczesnych poetów.

Oświecenie w literaturze polskiej

to przede wszystkim poezja. Najsłynniejszym poetą tego okresu był Ignacy Krasicki. Stworzył on serie bajek, czyli krótkich utworów pisanych wierszem, zawierających morał. Zasłynął również dzięki swoim satyrom, w których naśmiewał się z wad polskiej szlachty (np. „Pijaństwo”,” Żona modna”). Wiele słów krytyki i zachwytu wywołał poemat heroikomiczny „Monachomachia”, za pomocą którego Krasicki ośmieszył polskich zakonników.

Innym znanym poetą w epoce oświecenia był Franciszek Karpiński. Tworzył głównie pieśni miłosne i sielanki. W jego twórczości nie brakuje także utworów religijnych oraz patriotycznych. Kolejnym poetą był Franciszek Dionizy Kniaźnin, propagator staropolskiej tradycji oraz twórca dzieł patriotycznych. W okresie oświecenia tworzyli także:

• Adam Naruszewicz,
• Stanisław Trembecki,
• Tomasz Kajetan Węgierski,
• Franciszek Zabłocki,
• Franciszek Ksawery Dmochowski,
• Julian Ursyn Niemcewicz.

Oświecenie to też okresu funkcjonowania Teatru Narodowego. Jednym z popularniejszych dramaturgów w tym czasie był Franciszek Bohomolec, który jest autorem dzieł prokrólewskich, np. „Pan dobry”. Kolejnym wybitnym twórcą był Franciszek Ksawery Zabłocki, który zasłynął dzięki utworowi „Sarmatyzm”.

W czasie oświecania powstało wiele tekstów o tematyce politycznej, dotyczących konieczności przeprowadzenia reform w Rzeczpospolitej. W tym wypadku wymienić należy koniecznie Hugo Kołłątaja, Stanisława Staszica oraz Franciszka Salezego Jezierskiego. Literatura natomiast kojarzy się głównie z powieścią Ignacego Krasickiego pt. „Mikołaja Doświadczyńskiego Przypadki”.

W dobie późniejszego oświecania zasłynął Józef Wybicki, tworząc hymn polski, czyli „Pieśń legionów polskich” we Włoszech. W kolejnych latach do kanonu polskich artystów weszli Kajetan Koźmian oraz Stanisław Kostka Potocki. Dużym zainteresowaniem cieszyła się też twórczość Marii Wirtemberskiej, zwłaszcza dzieło pt. „Malwina” i utwór Kazimierza Brodzińskiego  – „O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej”.

Cechy rokoko:

Jako styl literacki rokoko narodziło się we Francji w XVIII wieku. Uznawane jest czasem za odmianę schyłkowego baroku. Początkowo nazwy używano tylko dla określania sztuk plastycznych oraz architektury. Następnie nazwę „rokoko” zaczęto także stosować w odniesieniu do zjawisk w literaturze. Ówczesne tendencje literackie były analogiczne do tych w plastyce.

Rokoko w literaturze wyrażało się zainteresowaniem sferą przeżyć osobistych oraz kameralnych, elegancją życia środowisk dworskich, a także erotyzmem. Było ono traktowane jako wyrafinowana zabawa- zarówno w sztuce, jak i w życiu. Najważniejszymi wartościami estetycznymi rokoka były: wdzięki oraz smak. Ten ostatni wiązał się z delikatnością, trafnością i czułością. Rokoko nie było związane z heroizmem, patosem czy moralistyką. Kierowało się za to ku hedonizmowi, lekkości, a nawet – libertynizmowi i epikureizmowi. Styl rokokowy był bardzo sensualny.

Gatunki rokokowe:

Rokokowe ideały realizowały się w następujących gatunkach literackich:

• epigramacie,
• okolicznościowych wierszach,
• poematach heroikomicznych,
• anakreontyku,
• rokokowej odmianie sielanki,
• salowej komedii,
• eseju,
• powiastce filozoficznej.

Pisarze nawiązywali do antyku, często używając mitologicznych motywów. Charakterystyczne dla rokoka są sceny pasterskie, w klimacie beztroski, idylli, baśniowej fantastyki i zmysłowej miłości.

Wyróżniamy 3 nurty rokoka:

1. Anakreontyczny – opiewający uroki życia oraz piękno chwytanej zmysłami rzeczywistości;
2. Arystokratyczny – literaci tworzyli poezją erotyczną i żartobliwą; zbliżali się często do postaw libertyńskich;
3. Radykalny – autorzy wykorzystywali konwencje rokokowe, libertyńskie, a także epikurejskie do przedstawienia swojego sprzeciwu wobec świata pozorów, niesprawiedliwości społecznej oraz zakłamania obyczajowego;

Przedstawicielami rokoka w literaturze byli: F. D. Kniaźnin, T. K. Węgierski, F. Zabłocki, A. Naruszewicz, I. Krasicki, J. Koblański, J. Szymanowski, S. Trembecki, F. Gawdzicki.

Cechy sentymentalizmu:

Nurt sentymentalny w literaturze oświecenia skupiał się na emocjonalnej stronie natury człowieka, jego indywidualizmie i wnętrzu. Pisarze sentymentalizmu negowali proces cywilizacji, który według nich zabijał w ludziach prawidłowy system wartości. Propagowali powrót do natury oraz nowe metody poznawania świata – empiryzm i sensualizm. Sentymentaliści przeciwstawiali rozumowi serce, a cywilizacji naturę. Inspirację artystyczną czerpali oni z tradycji rodzimej, często ludowej. Styl sentymentalny w literaturze charakteryzował się melancholijnym nastrojem, wprowadzeniem do literatury folkloru, naśladowaniem dzikiej natury, wzbogaceniem literatury o treści społeczne, podkreśleniem indywidualizmu bohatera literackiego i nasileniem pierwiastka uczuciowego.

Gatunki sentymentalne:

Wraz z powstaniem sentymentalizmu pojawił się także nowy gatunek literacki – powieść. Największy wpływ na rozwój powieści oraz jej współczesną postać miały: „Cierpienia młodego Wertera” J.W. Goethego i „Podróż sentymentalna” L. Sterne`a. Ci dwaj pisarze stali się prekursorami sentymentalizmu w literaturze. Od powieści Sterne’a powstała także nazwa tego kierunku literackiego. Oprócz tego gatunku powstała również drama mieszczańska. To właśnie ona stała się najpopularniejsza wśród polskich pisarzy sentymentalizmu. W II poł. XVIII w. wzrosło zainteresowanie sielanką, którą propagował S. Gessner. Na polską literaturę sentymentalną miały ponadto wpływ „Pieśni Osjana” J. MacPhersona i „poezja grobów” E. Younga (poezja rozpaczy i niechęci do świata).

Sentymentalizm w Polsce:

Polskim ośrodkiem rozwoju kultury sentymentalnej były Puławy. Sentymentaliści tworzyli przede wszystkim: sielanki, pieśni, elegie, powieści sentymentalne. W literaturze sentymentalnej podmiot liryczny reprezentuje sferę doznań osobistych, intymnych.

Przedstawicielami sentymentalizmu w literaturze byli m.in.: F. Karpiński („Laura i Filon”), F. D. Kniaźnin („Żale Orfeusza nad Eurydyką”), J.J. Rousseau („Nowa Heloiza”), L. Sterne, J. W. Goethe.

Cechy klasycyzmu:

Klasycyzm nawiązywał do antyku oraz łączących się z nim przekonań o uniwersalności antycznych wzorców. Jako główny prąd artystyczny Oświecenia wyznaczał on utylitarne cele poezji. Stawiał on przed literaturą zadania moralizatorsko-dydaktyczne. Według klasycystów słowa posiadały wielką rolę jako narzędzia oddziaływania na społeczeństwo. W formie dzieł literackich obowiązywała zasada decorum.

Estetyka klasycyzmu zakładała:

• kunszt,
• prostotę,
• jasność i harmonię języka,
• postulaty prawdopodobieństwa,
• zgodność utworu z naturą,
• jednorodność i czystość estetyki gatunkowej oraz stylistycznej.

Pisarz klasycystyczny musiał naśladować naturę i kierować się zasadami dobrego smaku oraz przyjętymi normami obyczajowymi. Jego dzieło miało spełniać warunek stosowności. W literaturze klasycystycznej podmiot liryczny był bezosobowym, rozumnym obserwatorem.

Klasycyzm francuski łączył się z racjonalizmem. Był scaleniem piękna (występującego w naturze zgodnie z teorią mimesis) oraz prawdy z trwałymi wartościami wyrażanymi przez rozum. Klasycyzm nawoływał do naśladowania natury, która jest doskonała. Według niego rozum musi kontrolować fantazję i wyobraźnię.

Gatunki klasycystyczne:

• bajki,
• satyry,
• ody,
• poematy dydaktyczne i opisowe,
• komedie polityczne lub obyczajowe,
• listy poetyckie,
• eposy czy tragedie nawiązujące do starożytności.

Klasycyzm w Polsce:

W Polsce klasycyzm narodził się w połowie XVIII wieku wśród pisarzy okresu stanisławowskiego. Zaś w pierwszym 30-leciu XIX w. zaistniał tzw. klasycyzm warszawski (klasycyzm postanisławowski), zwany też czasem „pseudoklasycyzmem”. Polska literatura klasycystyczna była silnie powiązana z problematyką polityczną. Głównymi ośrodkami klasycyzmu w Polsce były Warszawa i Puławy.

Przedstawicielami nurtu klasycystycznego w literaturze oświecenia byli: A. Feliński, K. Koźmian, L. Osiński, J. Śniadecki.

Kodeks klasycyzmu, czyli „Sztukę poetycką” stworzył Nicolas Boileau, zaś F. K. Dmochowski poetykę normatywną w postaci „Sztuki rymotwórczej”.

Młody Władysław nie spełnił oczekiwań rodziców co do zostania organistą. Dużo podróżował, zmieniał zawody, zrezygnował ze szkoły. Rodzice chcieli, aby ich syn nauczył się zawodu, dlatego też wysłali go do Warszawy, na nauki do zakładu krawieckiego. Jego nauka zakończyła się jedynie na stopniu czeladnika. Woląc czytać książki nie potrafił wyobrazić sobie siebie w roli rzemieślnika. Nie mogąc znieść dyscypliny ojca opuścił dom i pod zmienionym nazwiskiem, w okresie 1884-1888, dołączył do objazdowej trupy teatralnej.

Niestety, grywając jedynie epizodyczne role przeżył rozczarowanie teatrem. Po powrocie do domu, dzięki ojcu, znajduje pracę na Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Wtedy też zaczął pisać swoje pierwsze opowiadania, dramaty, wiersze. Jego pierwsze opowiadanie zatytułowane „Pracy!” powstaje 16 lutego 1891 roku. Swoją pierwszą nowelę „Wigilia Bożego Narodzenia” publikuje rok później, w 1892. W 1893 roku rusza do Warszawy, mając niewiele w portfelu. Z początku miał kłopoty z publikacją czegokolwiek, jednak po reportażu „Pielgrzymka do Jasnej Góry”, opublikowanym w „Tygodniku Ilustrowanym”, jego drogi do kariery otworzyły się.

W 1896 roku wydaje swoją pierwszą książkę, napisaną na zamówienie, pt. „Komediantka„, gdzie opisuje swoje wspomnienia z czasów pracy aktorskiej, a także jej kontynuację, powieść „Fermenty„.

W 1899 roku drukiem ukazuje się „Ziemia obiecana”, powieść, dzięki której Reymont zyskuje wielką popularność. Nie stosuje w niej symbolizmu i naturalizmu, lecz realistycznie pokazuje robotnicze miasto w czasach rewolucji przemysłowej. W 1974 roku książka ta sfilmowana zostaje przez Andrzeja Wajdę.

W 1900 roku pisarz przeżywa wypadek kolejowy, dzięki któremu dostaje bardzo wysokie odszkodowanie pozwalające mu na ustatkowanie się i dostatnie życie.

W 1902 roku żeni się z Aurelią Szabłowską z domu Schatzschnejder. Kursuje również między Polską, Francją a Włochami, w międzyczasie pisząc „Chłopów”. Była to powieść jedyna w swoim rodzaju, gdyż jak dotąd nikt inny nie przedstawił życia chłopów w oparciu o pory roku i obrzędy oraz święta ludowe. Reymont czerpał przy pisaniu doświadczenie z własnego życia, biorąc za wzór wieś, niedaleko której pracował jako dróżnik na kolei.

Kolejne powieści: „Marzyciel” (1910) i gotycki „Wampir” (1911), nie dorównały już poziomowi „Chłopów”.

Reymont, przebywając w Warszawie podczas I Wojny Światowej, stara się stworzyć trylogię historyczną pt. „Rok 1794„, której tematem była insurekcja kościuszkowska. Nie jest jednak w stanie jej dokończyć, nie mając wystarczającej wiedzy historycznej.

W 1924 roku zostaje laureatem literackiej Nagrody Nobla za , wygrywając ze Stefanem Żeromskim. Rok później umiera.

Dzieło to opowiada o życiu polskich chłopów i zawarte zostało w czterech częściach, noszących następujące tytuły: Jesień, Zima, Wiosna, Lato. Reymont ukazał życie chłopów żyjących w zgodzie z cyklem natury oraz przemian zachodzących w naturze w ciągu roku.

Fabuła tej powieści skupia się na losach rodziny Borynów. Do jej najistotniejszych wątków należą:

• konflikt między synem (Antkiem) a ojcem (Maciejem) o przepisanie gruntu, a potem o kobietę (Jagnę);
• próby walki Hanki o uratowanie rodziny i swego małżeństwa;
• burzliwy romans Jagny z Antkiem;
• historia życia Borynowego parobka – Kuby (tom I);
• historia upadku Jagny;
• historia Tereski „żołnierskiej”;
• miłość Szymona i Nastusi, jak również wytrwała walka tego mężczyzny o ziemię;
• oszustwa Wójta;
• osobliwe losy Pana Jacka.

Treść dzieła Władysława Reymonta zawierała także opis walki zbiorowości lipeckiej z dworem o las; kwestię edukacji (np. patriotyczne nauczania Rocha); wątek liturgiczno-obrzędowy, czyli opisy powtarzalnych elementów życia chłopów- zwyczaje i obrzędy.

Czas i miejsce akcji:

Akcja „Chłopów” rozgrywa się w ciągu jednego, nieokreślonego bliżej roku (XIX w.). Bohaterowie podporządkowani są dwóm czasom:

1. biologicznemu (zmiany w naturze, pory roku; cykliczność natury),
2. obrzędowemu (święta kościelne; cykliczność liturgiczna).

Reymont umiejscowił swoich bohaterów we wsi Lipce. Świat przedstawiony powiązany jest z powtarzalnością i cyklicznością przyrody.

Język:

Stylizowany na gwarę- dialektyzacja.

Bohaterowie:

-pierwszoplanowi: Maciej Boryna, jego syn: Antek Boryna, żona Macieja: Jagna Paczesiówna, żona Antka: Hanka Boryna,
- zbiorowi: mieszkańcy wsi – gromada chłopska.

Narrator:

Można go podzielić na: młodopolskiego, realistycznego obserwatora i wiejskiego gadułę.

Motywy literackie:

• Natura:

Przyroda warunkuje życie chłopów i wyznacza odwieczny rytm życia. Natura ma także wpływ na nastrój ludzi oraz ich odbiór rzeczywistości. Reymont opisuje przyrodę w swej powieści w sposób niezwykle impresjonistyczny.

• Praca:

Praca u Reymonta jest podstawą egzystencji chłopów. Nadaje sens i rytm ludzkiemu życiu. Z nadejściem nowej pory roku mieszkańcy wsi Lipce otrzymują nowe zadania. Ponadto praca to także obowiązek wobec ziemi i ojców. Szczególną czcią obdarza się właśnie ziemię- żywicielkę wszystkich rodzin we wsi. Praca na gospodarce stanowi głównie źródło utrzymania i buduje poczucie wspólnoty.

• Miłość (np. Jagna i Antek),
• Zdrada (Antka, Jagny, Tereski),
• Przemijanie (Maciej Boryna, Agata), Konflikt pokoleń (Maciej i Antek), Pielgrzym (Roch),
• Samotność w gromadzie (Jagna),
• Przemiana (Hanka – ze słabej, podporządkowanej Antkowi zmienia się w silną, zdecydowaną kobietę).